Το 1982, ο κοινωνιολόγος James Q. Wilson και ο εγκληματολόγος George Kelling, παρουσίασαν την θεωρία του σπασμένου παραθύρου, η οποία θεωρεί τα σοβαρά εγκλήματα, όπως ο βιασμός, η ληστεία και ο φόνος, αποτελούν την απόρροια μιας σειράς από αλληλένδετων εκδηλώσεων, υποστηρίζοντας πως η εγκληματικότητας προέρχεται από την αταξία και ότι αν εξαλειφθεί η διαταραχή, τότε δεν θα εμφανιστούν σοβαρά εγκλήματα. Όταν μια περιοχή ταλανίζεται από αταξία, δημιουργείται η εγκληματικότητα, αποδυναμώνοντας τον κοινωνικό έλεγχο και προκαλώντας περαιτέρω αταξία, η οποία με την σειρά της προκαλεί ακόμη περισσότερη εγκληματικότητα, σε έναν συνεχιζόμενο κύκλο. Όσο λιγότερο ενδιαφέρεται η κοινωνία για μια περιοχή, τόσο περισσότερο αυξάνεται η αταξία και η σοβαρότητα των εγκλημάτων.

Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα κτίριο στο οποίο κάποιος σπάει ένα παράθυρο. Αν δεν υπάρξει άμεση επιδιόρθωση, αυτό υποδηλώνει πως κανένας δεν ενδιαφέρεται για το συγκεκριμένο κτίριο, κάτι που θα οδηγήσει σε ακόμη περισσότερα σπασμένα παράθυρα. Εφόσον δεν ενδιαφέρεται κανείς, δεν θα υπάρχουν επιπτώσεις για όσους παραβαίνουν τον νόμο. Αντιθέτως, αν ένα σπασμένο παράθυρο επισκευαστεί άμεσα, μέσα σε λίγες ημέρες, αν ένας τείχος καθαριστεί γρήγορα από γκραφίτι, τότε υποδηλώνεται πως τέτοιες δράσεις δεν είναι αποδεκτές στην περιοχή αυτή. Η λύση σε περιπτώσεις βανδαλισμού, είναι η άμεση επέμβαση της κοινωνίας, η επιδιόρθωση ενός παραθύρου, ο καθαρισμός ενός τείχου από γκραφίτι, ενός δρόμου από σκουπίδια, καθώς έτσι αποθαρρύνονται παρόμοιες δράσεις και γίνεται κατανοητό πως ακόμη και η πιο μικρή παράβαση θα τιμωρηθεί αυστηρά. Αντιθέτως, κάτι που μπορεί να δει κανείς και στις ίδιες τις πόλεις που ζούμε, όταν λ.χ. πετάξει κάποιος ένα σκουπίδι στον δρόμο, στο πεζοδρόμιο, στη πλατεία, και δεν τιμωρηθεί, δεν υπάρξει κατακραυγή, αλλά δεν ενδιαφερθεί και κανείς να το καθαρίσει, αυτό θα οδηγήσει και άλλα άτομα να πετάξουν τα σκουπίδια τους στον δρόμο, στο πεζοδρόμιο, στη πλατεία, καθώς δεν θα υπάρχει ούτε κοινωνική κατακραυγή, ούτε κάποια τιμωρία, όπως ένα πρόστιμο. Για να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά αυτά τα φαινόμενα, χρειάζεται η συνεργασία της τοπικής κοινωνίας με την πολιτεία, έχοντας ως κύριο στόχο την αποτροπή. Οι ίδιοι οι κάτοικοι μιας γειτονίας θα πρέπει να ενδιαφερθούν για την καθαριότητα της, για την ασφάλεια της, κάνοντας κατανοητό πως υπάρχουν άτομα που ενδιαφέρονται, που έχουν επενδύσει, πάνω σε αυτή τη περιοχή, στην εικόνα της, στην ασφάλεια της, σε συνεργασία με τις αρχές. Με αυτό τον τρόπο, οι βανδαλισμοί, τα σκουπίδια, τα σπασμένα παράθυρα, η εγκληματικότητα, θα μειωθούν.

Το 1972 ο Oscar Newman στο βιβλίο του “Defensive Space” υποστηρίζει πως μια περιοχή είναι πιο ασφαλής όταν οι άνθρωποι που μένουν εκεί έχουν μια αίσθηση ιδιοκτησίας και ευθύνης για αυτή την περιοχή, αναφέροντας πως «ο εγκληματίας απομονώνεται» όταν σε μια περιοχή υπάρχουν υπεύθυνα άτομα που την προστατεύουν. Ο Newman αναφέρει πέντε παράγοντες που κάνουν μια περιοχή ασφαλής:

1.Η εδαφική: Η ιδέα πως το σπίτι κάποιου είναι ιερό.

2.Η φυσική παρακολούθηση: Ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στα φυσικά χαρακτηριστικά μιας περιοχής και στην ικανότητα των κατοίκων να βλέπουν τι συμβαίνει εκεί

3.Η εικόνα: Την ικανότητα του φυσικού σχεδιασμού να προσδώσει μια αίσθηση ασφάλειας

4.Το περιβάλλον: άλλα χαρακτηριστικά που ενδέχεται να επηρεάσουν την ασφάλεια, όπως η εγγύτητα σε αστυνομικό τμήμα ή σε πολυσύχναστη εμπορική περιοχή

5.Ασφαλείς γειτονικές περιοχές: Για καλύτερη ασφάλεια, οι κάτοικοι αποκτούν μεγαλύτερη ικανότητα επιτήρησης της παρακείμενης περιοχής μέσω του σχεδιασμού της γειτονικής περιοχής

Ο βανδαλισμός, τα σκουπίδια στους δρόμους, η εγκληματικότητα, ευημερούν σε μια κοινωνία και μια πολιτεία που αδιαφορεί, η οποία σταδιακά αποδέχεται τα παραπάνω ως μέρος της, ως μέρος της κανονικότητας, κάτι που μπορούμε να δούμε και στην καθημερινή μας ζωή. Η λύση είναι η μηδενική ανοχή σε κάθε παραβατική συμπεριφορά, τόσο από την αστυνομία, την πολιτεία, όσο και από τους ίδιους τους πολίτες, καθώς έτσι θα υπάρξει μείωση της εγκληματικότητας αλλά και αποτροπής της. Μια κοινωνία που δεν ανέχεται ακόμη και το μικρότερο παράπτωμα, κάνει γνωστό σε όλους πως θα τιμωρηθούν αν παραβούν τον νόμο, πως θα υπάρξει κατακραυγή από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Το σημαντικότερο όμως είναι να υπάρχει σχέση συνεργασίας ανάμεσα στις τοπικές κοινωνίες και την αστυνομία, για την αποτροπή εγκληματικών συμπεριφορών. Ειδάλλως, θα επικρατήσει η ανομία, η αταξία και η εγκληματικότητα.

Γιώργος Πέππας, 

Πολιτικός Επιστήμονας