Είναι σχεδόν καθημερινό φαινόμενο να ακούει, ή να διαβάζει, κανείς για τα δεινά της ελεύθερης αγοράς. Είθισται να κατηγορούμε τον καπιταλισμό για κάθε πρόβλημα στη ζωή μας, από τον πληθωρισμό, τις ελλείψεις, κ.ο.κ.. Ιδιαίτερα εξωπραγματικό, για εμένα τουλάχιστον, είναι όταν κάποιος υποστηρίζει πως ο δημόσιος τομέας, το κράτος, είναι πιο αποτελεσματικός από την ελεύθερη αγορά. Με αφορμή το παραπάνω, αποφάσισα να γράψω αυτό το μικρό άρθρο, σχετικά με μια σύγκριση ανάμεσα στο κράτος, τον δημόσιο τομέα, και την ελεύθερη αγορά.

Στις περισσότερες πτυχές της καθημερινότητάς μας, με τις οποίες ασχολείται ο δημόσιος τομέας, υπάρχει, πρακτικά, ένα κρατικό μονοπώλιο, με όλα όσα σημαίνει αυτό. Δεν υπάρχουν εναλλακτικές, δεν υπάρχει ανταγωνισμός και δεν υπάρχει καμία επιλογή για τον πολίτη. Αντιθέτως, στην ελεύθερη αγορά σπάνια υπάρχουν μονοπώλια, και όταν υπάρχουν έχουν δημιουργηθεί – συλλήβδην – μέσω της παρέμβασης τους κράτους, υπάρχουν πολλές εναλλακτικές, τεράστιος ανταγωνισμός, ενώ ο καταναλωτής έχει πολλαπλές διαφορετικές επιλογές.

Ποιος είναι ο λόγος που τα αναφέρω αυτά; Διότι η κατάσταση που επικρατεί στο δημόσιο τομέα και στην ελεύθερη αγορά, δημιουργεί διαφορετικές συμπεριφορές. Σε έναν δημόσιο τομέα έχει ελάχιστη σημασία η αποτελεσματικότητα των γραφειοκρατών, η ποιότητα της εξυπηρέτησης των πολιτών, διότι δεν υπάρχουν κίνητρα, καθώς δεν υπάρχει ανταγωνισμός, εφόσον οι πολίτες είναι αναγκασμένοι να χρησιμοποιήσουν τον Α ή τον Β κρατικό φορέα. Δεν έχουν την δυνατότητα, όσο κακή εξυπηρέτηση και να υπάρχει, όσο δυσλειτουργικό και να είναι ένα σύστημα, ένα τμήμα, να πάνε κάπου αλλού. Αυτό δεν σημαίνει πως όλες οι δημόσιες υπηρεσίες είναι αναποτελεσματικές, με κάκιστη εξυπηρέτηση, αυτό σημαίνει πως οι υπηρεσίες, οι φορείς, τα τμήματα που είναι έτσι, δεν έχουν κάποιον λόγο να αλλάξουν, εκτός και αν ασκηθεί πολιτική πίεση.

Αντιθέτως, στον καπιταλισμό, στην ελεύθερη αγορά, ο καταναλωτής είναι στο κέντρο όλων των επιχειρήσεων, που επιθυμούν να του υλοποιήσουν κάθε επιθυμία και να τον εξυπηρετήσουν όσο καλύτερα γίνεται. Και αυτό δεν συμβαίνει επειδή στον ιδιωτικό τομέα οι άνθρωποι είναι διαφορετικής κάστας από τους ανθρώπους που στελεχώνουν τον δημόσιο τομέα, αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν διαφορετικά κίνητρα. Στον δημόσιο τομέα ο πολίτης δεν έχει επιλογή, είναι αναγκασμένος να χρησιμοποιήσει το κρατικό μονοπώλιο. Στον ιδιωτικό τομέα, ο καταναλωτής έχει επιλογές. Αν η Χ επιχείρηση δεν τον εξυπηρετήσει ικανοποιητικά, αν του παρέχει κακής ποιότητας προϊόντα, θα επιλέξει κάποια άλλη επιχείρηση. Στην ελεύθερη αγορά οι επιχειρήσεις είναι αναγκασμένες, αν θέλουν να επιτύχουν, να προσφέρουν όσο καλύτερες υπηρεσίες μπορούν, να καινοτομούν, να είναι αποτελεσματικές, διαφορετικά θα καταπατηθούν από τον ανταγωνισμό.

Επομένως όταν μιλάμε για θέματα δημοσίου και ιδιωτικού τομέα, για θέματα ιδιωτικοποιήσεων ή δημοσιοποιήσεων, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τις επιπτώσεις αυτών. Πρέπει να προσέχουμε το τι ευχόμαστε, γιατί μερικές φορές μπορεί να το αποκτήσουμε.