Το 2025 κλείνει με θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες για την ελληνική οικονομία.

Ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ είναι υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, η ανεργία υποχωρεί σε προ κρίσης επίπεδα, το πρωτογενές πλεόνασμα πιθανότατα θα υπερβεί τους στόχους, ο λόγος του δημοσίου χρέους προς το ΑΕΠ βαίνει μειούμενος και ο πληθωρισμός παρουσιάζει τάσεις σταδιακής αποκλιμάκωσης.

Σημαντικές επενδύσεις πραγματοποιούνται στους κλάδους της μεταποίησης, του τουρισμού, των ακινήτων, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της τεχνολογίας.

Η βελτίωση της διεθνούς εικόνας και του κύρους της χώρας, σε σχέση με τα χρόνια της χρεοκοπίας, μέσα από την αναβάθμιση της πιστοληπτικής μας ικανότητας από τους οίκους αξιολόγησης και τα διθυραμβικά σχόλια από έγκυρα διεθνή οικονομικά ΜΜΕ (αλλά ακόμα και από το ΔΝΤ), επικυρώθηκε με την εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στην θέση του προέδρου του Eurogroup.

Παρά την «ευημερία των αριθμών» όμως, η εικόνα στην πραγματική οικονομία είναι αρκετά πιο σύνθετη. Η ανάπτυξη δεν διαχέεται ισομερώς και αναλογικά σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, στους οποίους οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό η ως άνω θετική εικόνα, κατευθύνονται κυρίως σε μεγάλους ομίλους, οι οποίοι λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές για την βελτίωση των οικονομικών δεικτών.

Το 90% των εισπράξεων του εθνικού πρωταθλητή Τουρισμού, που σημειώνει απανωτά ρεκόρ επιδόσεων, πραγματοποιείται σε πέντε από τις δεκατρείς περιφέρειες της χώρας (Κρήτη, Νότιο Αιγαίο, Ιόνια Νησιά, Αττική, Κεντρική Μακεδονία).

Το 50% του ΑΕΠ παράγεται στην Αττική, ενώ Αττική και Κεντρική Μακεδονία συνδυαστικά παράγουν το 60% του ΑΕΠ. Παράλληλα, στην Αττική συγκεντρώνεται το 33% των συνολικών επενδύσεων και το 50% των εξαγωγών.

Το ιδιωτικό χρέος σε εφορία, ασφαλιστικούς οργανισμούς, ΔΕΚΟ, τράπεζες και servicers ανέρχεται στο ιλιγγιώδες ποσό των 250 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Η πλειονότητα των πολύ μικρών ατομικών και οικογενειακών επιχειρήσεων, που απασχολούν από 0-10 εργαζόμενους και αποτελούν το 95% του πλήθους των ελληνικών επιχειρήσεων, δεν αγωνίζεται για την ανάπτυξη, αλλά για την επιβίωση.

Οι μικροί εξάντλησαν το «λίπος» τους για να διέλθουν τις συμπληγάδες της χρεοκοπίας, της πανδημίας και της πρόσφατης ενεργειακής κρίσης.

Έτσι, δεν έχουν πλέον τις δυνάμεις να ανταπεξέλθουν στο αυξημένο λειτουργικό κόστος, που προκύπτει από τις φορολογικές και ασφαλιστικές ψηφιακές μεταρρυθμίσεις και την αύξηση των ενοικίων και του κόστους ενέργειας, δεν έχουν εύκολη και γρήγορη πρόσβαση σε δανεισμό και επιδοτούμενα προγράμματα και δεν διαθέτουν τους πλεονάζοντες πόρους, που απαιτούνται για επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και για προσέλκυση προσωπικού υψηλών δεξιοτήτων. 

Η αγοραστική δύναμη των καταναλωτών έχει μειωθεί, λόγω του αθροιστικού πληθωρισμού των τελευταίων ετών, ο οποίος απορροφά τις αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις. Το εισόδημα των πιο αδύναμων οικονομικά στρωμάτων επαρκεί οριακά για τις ανελαστικές δαπάνες (στέγη, τρόφιμα, λογαριασμοί κλπ), χωρίς να υπάρχει πλεόνασμα για περαιτέρω κατανάλωση.

Η ζωή στα μεγάλα αστικά κέντρα τείνει να καταστεί αβίωτη, ειδικά για νέους χωρίς ιδιόκτητη κατοικία.

Οι έντονες αγροτικές κινητοποιήσεις, που βρίσκονται σε εξέλιξη εν μέσω εορταστικής περιόδου, αποτυπώνουν το συστημικό αδιέξοδο του πρωτογενούς μας τομέα, παρά τον πακτωλό των επιδοτήσεων των τελευταίων δεκαετιών.

Τα επόμενα χρόνια, με αρχή το 2026, πέρα από τον κύριο στόχο της σταθεροποίησης του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας μας, πρέπει να θέσουμε παράλληλα ως προτεραιότητα και την ισόρροπη διάχυση των θετικών αποτελεσμάτων και την άμβλυνση των κοινωνικών, τομεακών και γεωγραφικών ανισοτήτων.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω στοχευμένων φοροαπαλλαγών, βιώσιμων ρυθμίσεων οφειλών, εργαλείων χρηματοδότησης με ελαστικότερα κριτήρια για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, αύξησης των πραγματικών αποδοχών των μισθωτών, ενθάρρυνσης μεγάλων επενδύσεων σε περιφέρειες που υπολείπονται αναπτυξιακά και αιμορραγούν δημογραφικά, στρατηγικής αναδιάρθρωσης του πρωτογενούς τομέα (με έμφαση σε μεγάλα αρδευτικά έργα, στην δημιουργία συλλογικών σχημάτων και στην μεταποίηση των αγροτικών προϊόντων), επενδύσεων στους τομείς που θα πρωταγωνιστήσουν τα επόμενα χρόνια (όπως για παράδειγμα η αμυντική βιομηχανία), αποκέντρωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και των δομών έρευνας και τεχνολογίας.

Η ισόρροπη ανάπτυξη είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την κοινωνική δικαιοσύνη, την πολιτική σταθερότητα, την αναστροφή της ακραίας αστυφιλίας και την αποφυγή της ερημοποίησης της υπαίθρου, καθώς και για την αποτροπή της, ενδεχομένως επικίνδυνης, υπερεξάρτησης από συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας μας.

*Ο Κωνσταντίνος Στάικος είναι Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Βοιωτίας.