Η υπό διαμόρφωση εμπορική συμφωνία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Mercosur - τη μεγαλύτερη εμπορική ένωση της Λατινικής Αμερικής - αποτελεί μια από τις πιο κρίσιμες εξελίξεις για το ευρωπαϊκό αγροτικό και εμπορικό σύστημα των τελευταίων δεκαετιών. Για χώρες όπως η Ελλάδα, η συμφωνία δεν είναι απλώς ένα κείμενο τεχνικών διατάξεων· είναι μια αλλαγή που αγγίζει την τιμή του κρέατος, τη βιωσιμότητα της εγχώριας παραγωγής, την ασφάλεια των τροφίμων, τις εξαγωγικές δυνατότητες και τελικά την τσέπη του καταναλωτή.

Ένα άνοιγμα αγορών με βάρος εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ

Η Mercosur αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς αγροτικών προϊόντων στον κόσμο. Η ΕΕ, από την άλλη, είναι ένας από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς. Η συμφωνία φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν ενιαίο εμπορικό χώρο περίπου 780 εκατομμυρίων ανθρώπων, όπου μεγάλο μέρος των δασμών θα μειωθεί ή θα εξαφανιστεί. Αυτό σημαίνει ότι προϊόντα υψηλής παραγωγικότητας από τη Λατινική Αμερική θα μπορούν να εισέρχονται πιο εύκολα στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ ευρωπαϊκά προϊόντα θα βρίσκουν ευκολότερη πρόσβαση στις τέσσερις χώρες του μπλοκ.
(Ετήσια Έκθεση Εμπορίου ΕΕ-Mercosur 2024, πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Ποιοι κλάδοι στην Ελλάδα μπαίνουν πρώτοι στο μικροσκόπιο

Για την Ελλάδα, η συμφωνία ακουμπά μια σειρά από τομείς που χαρακτηρίζονται από μικρές και μεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις. Η εγχώρια αγορά βοδινού, πουλερικών και ορισμένων ζωοτροφών θεωρείται ότι θα δεχτεί τη μεγαλύτερη πίεση. Οι χώρες Mercosur έχουν χαμηλότερο κόστος παραγωγής, τεράστιες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης και συχνά πιο χαλαρούς κανόνες, κάτι που τους επιτρέπει να παράγουν προϊόντα σε τιμές που οι Ευρωπαίοι παραγωγοί δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν.
(Κόστος και Παραγωγικότητα Κτηνοτροφικού Τομέα 2023-2024, πηγή: Eurostat)

Βοδινό κρέας: Η πιο «φορτωμένη» κατηγορία για την ελληνική αγορά

Η ΕΕ εισάγει ήδη σημαντικές ποσότητες βοδινού από χώρες Mercosur, αλλά με αυστηρούς δασμούς και ποσοστώσεις. Με τη συμφωνία, μεγάλο μέρος αυτών θα μειωθεί. Για τον Έλληνα κτηνοτρόφο, που λειτουργεί με πολύ υψηλότερο κόστος ζωοτροφών, εργατικού και ενέργειας, αυτό δημιουργεί έναν ανταγωνισμό που θεωρείται «εκθετικός».

Για τον καταναλωτή, ωστόσο, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αντίστροφο: πιθανή μείωση τιμών στο νωπό ή επεξεργασμένο κρέας μέσα στα επόμενα χρόνια, εφόσον οι εισαγωγές αυξηθούν.
(Εξέλιξη Τιμών Βόειου Κρέατος στην ΕΕ, 2024, πηγή: BeefMarket Situation)

Πουλερικά και χοιρινό: Ένας «αθόρυβος» αλλά κρίσιμος ανταγωνισμός

Οι επιχειρήσεις πουλερικών στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα οργανωμένες, αλλά η Λατινική Αμερική έχει πλεονεκτήματα που δύσκολα αντιμετωπίζονται χωρίς ισχυρή στήριξη: χαμηλότερο κόστος ζωοτροφής, κλίμα που επιτρέπει φθηνότερη εκτροφή και μεγάλης κλίμακας μονάδες. Με χαμηλότερους δασμούς, οι εισαγωγές στην ΕΕ μπορεί να αυξηθούν, πιέζοντας τιμές παραγωγού.

Αντίστοιχα, το χοιρινό - αν και λιγότερο εξαρτημένο από τη Mercosur - ενδέχεται να επηρεαστεί έμμεσα, μέσω της μείωσης τιμών σε ζωοτροφές.
(Παραγωγή και Εμπόριο Πουλερικών, 2023–2024, πηγή: Eurostat)

Ζωοτροφές: Εδώ μπορεί να υπάρξει όφελος για την Ελλάδα

Η Ελλάδα είναι καθαρός εισαγωγέας ζωοτροφών. Σόγια, καλαμπόκι και άλλες βασικές πρώτες ύλες για την κτηνοτροφία εισάγονται σε μεγάλο βαθμό από Λατινική Αμερική. Με την κατάργηση ή μείωση δασμών, το κόστος αυτών των προϊόντων μπορεί να πέσει.

Αν αυτό φανεί στην αγορά, η παραγωγή γάλακτος, τυροκομικών, κρέατος και αυγών μπορεί να δει μια μείωση κόστους, που δεν είναι αμελητέα σε μια χώρα με υψηλό κόστος λειτουργίας.
(Εισαγωγές Ζωοτροφών στην ΕΕ, 2024, πηγή: Eurostat)

Ελληνικά προϊόντα που μπορούν να κερδίσουν από τη συμφωνία

Αν και η δημόσια συζήτηση εστιάζει στους κινδύνους, η συμφωνία ανοίγει και σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες. Η Ελλάδα έχει προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας που είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στη Λατινική Αμερική:

• Ελαιόλαδο
• Κρασί
• Τυριά ΠΟΠ, όπως φέτα
• Μεσογειακά φρούτα και κονσέρβες
• Φαρμακευτικά και βιομηχανικά προϊόντα

Η μείωση δασμών μπορεί να αυξήσει σημαντικά την ανταγωνιστικότητα αυτών των προϊόντων. Επιπλέον, η συμφωνία προβλέπει προστασία για δεκάδες ευρωπαϊκές γεωγραφικές ενδείξεις - ανάμεσά τους και ελληνικές - μειώνοντας τον κίνδυνο απομιμήσεων στις αγορές Mercosur.
(Κατάλογος Προστατευόμενων Γεωγραφικών Ενδείξεων, 2024, πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Τι σημαίνει πρακτικά για τον Έλληνα καταναλωτή την επόμενη μέρα

Όταν ένας αναγνώστης ακούει για εμπορικές συμφωνίες, συχνά θεωρεί ότι πρόκειται για κάτι μακρινό. Ωστόσο, για τον μέσο καταναλωτή, οι αλλαγές θα φανούν σε:

1. Τιμές στα ράφια

Ορισμένα προϊόντα - κρέας, ζωοτροφές που επηρεάζουν το κόστος παραγωγής, επεξεργασμένα τρόφιμα - μπορεί να γίνουν φθηνότερα στο μέσο-μακροπρόθεσμο διάστημα. Αυτό δεν αναμένεται να συμβεί άμεσα, αλλά η τάση πιέζει προς τα κάτω τις τιμές.
(Δείκτης Τιμών Τροφίμων ΕΕ 2024, πηγή: Eurostat)

2. Μεγαλύτερη ποικιλία

Με χαμηλότερους δασμούς, περισσότερα προϊόντα Mercosur μπορούν να μπουν στην ελληνική αγορά, προσφέροντας μεγαλύτερο εύρος τιμών και επιλογών στα σούπερ μάρκετ.
(Αναφορά Εισαγωγών από Τρίτες Χώρες, 2024, πηγή: Eurostat)

3. Συζήτηση για ποιότητα και πρότυπα

Οι διαφορετικοί κανόνες παραγωγής - ειδικά σε ό,τι αφορά χρήση φυτοφαρμάκων και περιβαλλοντικές απαιτήσεις - αποτελούν έναν από τους βασικούς παράγοντες αντιπαράθεσης σε όλη την Ευρώπη. Πολλοί φοβούνται ότι η εισαγωγή φθηνότερων προϊόντων μπορεί να πιέσει προς τα κάτω τα πρότυπα.
(Έκθεση για τα Διατροφικά και Περιβαλλοντικά Πρότυπα ΕΕ-Mercosur, 2024, πηγή: Ευρωπαϊκή Αρχή Τροφίμων)

Η πολιτική και κοινωνική διάσταση: από τα μπλόκα μέχρι τα ευρωπαϊκά όργανα

Η συμφωνία έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις σε αρκετές χώρες της ΕΕ. Αγρότες στη Γαλλία, την Ιρλανδία, την Ισπανία και την Πορτογαλία έχουν βγει στους δρόμους, ισχυριζόμενοι ότι η συμφωνία «θυσιάζει» την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή για χάρη φθηνότερων εισαγωγών. Αντίστοιχες συζητήσεις γίνονται και στην Ελλάδα, όπου οι παραγωγοί ζητούν εγγυήσεις ότι δεν θα αφεθεί ανεξέλεγκτα η είσοδος προϊόντων που παράγονται με προδιαγραφές χαμηλότερες από τις ευρωπαϊκές.
(Ανάλυση Κοινωνικών Επιπτώσεων Εμπορικών Συμφωνιών, 2024, πηγή: Eurostat)

Πώς μπορεί να αντιδράσει η Ελλάδα - τρεις κρίσιμες παράμετροι

1. Στοχευμένη στήριξη ευαίσθητων κλάδων

Τομείς όπως η βοοτροφία και η πτηνοτροφία θα χρειαστούν πολιτικές αντιστάθμισης, ώστε να μην υπάρξει κατακόρυφη πτώση τιμών παραγωγού.
(Ετήσια Έκθεση Αγροτικής Πολιτικής ΕΕ 2024, πηγή: DG AGRI)

2. Ενίσχυση εξαγωγών υψηλής αξίας

Η συμφωνία μπορεί να λειτουργήσει ευνοϊκά για το ελληνικό brand, αν υπάρξει στοχευμένη στρατηγική προς τις αγορές Mercosur.
(Προοπτικές Ευρωπαϊκών Εξαγωγών 2024–2030, πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

3. Διαφάνεια για τον καταναλωτή

Η σωστή σήμανση και η ιχνηλασιμότητα θα παίξουν κρίσιμο ρόλο ώστε ο καταναλωτής να γνωρίζει τι αγοράζει και με ποιες προδιαγραφές.
(Έκθεση για την Ιχνηλασιμότητα Τροφίμων, 2024, πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Το γενικό συμπέρασμα: μια συμφωνία που δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο

Για την Ελλάδα, η συμφωνία ΕΕ-Mercosur λειτουργεί σαν μια ζυγαριά με δύο όψεις:

• Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι φόβοι για πιθανές απώλειες σε παραγωγικούς κλάδους που ήδη λειτουργούν στα όρια βιωσιμότητας.
• Από την άλλη, υπάρχουν σημαντικές ευκαιρίες για εξαγωγές προϊόντων υψηλής αξίας σε μια μεγάλη αγορά με ισχυρή κατανάλωση ευρωπαϊκών τροφίμων και ποτών.

Για τον Έλληνα καταναλωτή, η συμφωνία μπορεί να σημαίνει πιο προσιτές τιμές σε ορισμένα προϊόντα και μεγαλύτερη ποικιλία, αλλά ταυτόχρονα και ανάγκη για μεγαλύτερη προσοχή στην προέλευση και τη σήμανση.

Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό: καθώς οι τελικές λεπτομέρειες της συμφωνίας οριστικοποιούνται, η Ελλάδα θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη της τοπικής παραγωγής και την αξιοποίηση των νέων ευκαιριών που ανοίγονται. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η συμφωνία δεν είναι μακρινή υπόθεση· είναι μια αλλαγή που θα αγγίξει την καθημερινότητα όλων - από τον κτηνοτρόφο μέχρι τον καταναλωτή στο ράφι του σούπερ μάρκετ.