Η ελευθερία λόγου αποτελεί έναν από τους πυλώνες του δυτικού πολιτισμού αλλά και της φιλελεύθερης μορφής σκέψης. Έχει αλλάξει ριζικά την ζωή αλλά και την κοινωνία μας, με τρόπους που ελάχιστοι φαίνεται πλέον να αντιλαμβάνονται, ή να εκτιμούν. Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσω, όσο είναι δυνατόν, να παρουσιάσω και τις δύο πτυχές, υπέρ και κατά, στο ζήτημα της ελευθερίας του λόγου, αλλά και να επιδείξω τους λόγους για τους οποίους πρέπει να διατηρήσουμε, και να επεκτείνουμε, αυτό το δικαίωμα με κάθε τρόπο.

Η ελευθερία να εκφράζει κανείς τις σκέψεις του, την αντίρρηση ή την κριτική του, δίχως να φοβάται κάποιου είδους αντίποινα από το κράτος, είτε πολιτικά, είτε οικονομικά, είτε κοινωνικά, αποτελεί ένα σύγχρονο φαινόμενο, το οποίο έχει επιτρέψει στις κοινωνίες μας να ευδοκοιμήσουν. Η ελευθερία του λόγου έχει γαλουχήσει τις κοινωνίες μας με τέτοιον τρόπο, ώστε είναι αδύνατον να διατηρηθούν χωρίς αυτή. Η δυνατότητα να ασκούμε κριτική στην εκάστοτε κυβέρνηση, να στηλιτεύουμε τον τάδε και τον δείνα πολιτικό, στην εκκλησία, στην καθεστηκυία τάξη αλλά και το ίδιο το σύστημα, χαρακτηρίζει τον τρόπο ζωή αλλά και την κουλτούρα μας. Μονάχα μέσω του διαρκούς διαλόγου και της κριτικής εξελίσσεται η κοινωνία μας, επιλύει τα προβληματά της και γίνεται διαρκώς καλύτερη. Ακόμη και στη προσωπική μας ζωή, η ελευθερία αυτή μας υπηρετεί ακατάπαυστα, στη ψυχαγωγία, στη διασκέδαση αλλά και στις διαπροσωπικές μας συζητήσεις. Πρέπει να προστατέψουμε την ελευθερία του λόγου με κάθε δυνατό μέσο, διαφορετικά θα επιστρέψουμε σε σκοτεινές εποχές, στις οποίες υποφέρουν ακόμη και σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι που ζουν σε απολυταρχικά καθεστώτα.

Στην αντίθετη όχθη βρίσκονται αυτοί που διαρκώς επιδιώκουν να περιορίσουν την ελευθερία του λόγου, για το κοινό καλό. Οι νόμοι κατά των εγκλημάτων μίσους, οι νόμοι κατά της βλασφημίας, αποτελούν ξεκάθαρο παράδειγμα αυτής της πλευράς. Η ελευθερία του λόγου ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλέσει σωματική ή ψυχική ζημιά, ορισμένες ιδέες και απόψεις χαρακτηρίζονται τόσο επικίνδυνες για την κοινωνία, όπου η μόνη υπεύθυνη πορεία δράσης έγκειται στον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου. Υπάρχουν άτομα που χρησιμοποιούν ρατσιτσικές, ομοφοβικές ή προσβλητικές εκφράσεις, που βλασφημούν κατά της μίας ή της άλλης θρησκείας, που προκαλούν ψυχική οδύνη στους συμπολίτες τους, επομένως το κράτος πρέπει να παρέμβει. Παράλληλα υπάρχουν άλλα άτομα τα οποία διαδίδουν ψευδείς ειδήσεις, θεωρίες συνομοσίας, και άλλες επικίνδυνες ιδέες που ενδέχεται να προκαλέσουν σωματική και ψυχική βλάβη σε μέλη της κοινωνίας μας. Τέλος, υπάρχουν και ακόλουθοι επικίνδυνων ιδεολογιών, υποστηρικτές του κομμουνισμού, του φασισμού, του ναζισμού, ιδεολογίες που θέτουν σε κίνδυνο το πολίτευμα μας, το status quo. Προφάνως για όλα τα παραπάνω το κράτος πρέπει να λάβει άμεσα και αυστηρά μέτρα για να εξασφαλίσει, πρώτον, την ασφάλεια των πολιτών, σωματική και ψυχική, και δεύτερον την ασφάλεια του ίδιου του κράτος, της θρησκείας, εν ολίγοις της καθεστηκυίας τάξης.

Τα παραπάνω παρουσιάζουν, εν συνόψει, τις θέσεις υπέρ και κατά της ελευθερίας του λόγου, με τους δεύτερους να μην συνειδητοποιούν πως δεν περιορίζουν απλά τον λόγο, τον καταβαραθρώνουν. Ξεκάθαρο παράδειγμα του περιορισμού αυτού αποτελεί η Σοβιετική Ένωση, στην οποία αρκούσε μονάχα η άσκηση κριτικής προς το Κομμουνιστικό Κόμμα, ιδιαίτερα την περίοδο της Μεγάλης Εκκαθάρισης, ώστε να χαρακτηριστεί κάποιος εχθρός της επανάστασης, αντι-επανάστασης, καπιταλιστής, εχθρός του έθνους, ή κατάσκοπος, και να συλληφθεί, ή ακόμη και να εκτελεστεί, από την NKVD. Η παραπάνω πρακτική μπορεί να εντοπιστεί σε άλλα κομμουνιστικά καθεστώτα, σε δικτατορίες, χούντες, βασίλεια, και κάθε μορφή πολιτεύματος καθ’ όλη την ανθρώπινη ιστορία, όπου η ελευθερία λόγου δεν αποτελούσε αναφαίρετο δικαίωμα των πολιτών. Σε αντίθεση, στις χώρες όπου η ελευθερία λόγου προστατεύεται και δεν καταπατείται, κάθε άτομο, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, θρησκείας, φυλής, ενθότητας, πολιτικού δεσμού, έχει την δυνατότητα να ασκήσει κριτική, να γελοιοποιήσει, να καυτηριάσει και να σατυρήσει ακόμη και τον υψηλότερο κυβερνητικό αξιωματούχο. Όσο αφορά τον περιορισμό της ελευθερίας του λόγου για την εξασφάλιση την ψυχικής ηρεμίας ορισμένων πολιτών, όπως γίνεται, δυστυχώς, σε πολλές χώρες της Δύσης, γίνεται αμέσως κατανοητό ότι τέτοιου είδους μέτρα και νόμοι δεν έχουν καμία βάση, καμία σταθερή μονάδα μέτρησης, καθώς τα συναισθήματα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο, ενώ αξίζει να σημειωθεί πως αν επιτραπούν τέτοιου είδους περιορισμοί, σύντομα θα ακολουθήσουν μυριάδες άλλοι. Τέλος, αναφορικά με τις επικίνδυνες απόψεις και τις θεωρίες συνομοσίας, η λύση δεν έγκειται στην αποσιωπίσης και την καταδυνάστευση, αλλά στην περισσότερη ελευθερία. Αλίμονο, αν αδυνατούμε να καταρρίψουμε τις θέσεις των ακραίων ιδεολογιών, των παράλογων θεωριών συνομωσίας, έχουμε ήδη αποτύχει. Το ύψηστο αυτό δικαίωμα αποτελεί όπλο ενάντια στην τυραννία της κυβέρνησης, τη διαφθορά της εξουσίας, τροχοπέδη κατά όλων αυτών που επιδιώκουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, να περιορίσουν ή και να καταλύσουν τις ελευθερίες μας. Είναι λοιπόν καθήκον μας, αν όχι για την δική μας 

Δυστυχώς σήμερα η ελευθερία του λόγου φαίνεται στους περισσότερους ως το δικαίωμα να συμφωνείς με την άποψή τους, πως την στιγμή που παρουσιάζεις μια αντίθετη ή διαφορετική ιδέα, άποψη, νοοτροπία, φιλοσοφία, διαπράττεις κάποιου είδους ύβρις και πρέπει να τιμωρηθείς. Το νόημα τους δικαιώματος της ελευθερίας του λόγου έγκειται στη προστασία του προσλβητικού, του αισχρού, του βλάσφημου, του γελοίου, διαφορετικά, αν επιτρεπόταν μονάχα να συμφωνεί με τη πλειοψηφία, με την εκάστοτε εξουσία, να αναπαράγεις και να υποστηρίζεις το επιτρεπτό, το «σωστό», το καθώς πρέπει, δεν θα υπήρχε κανένα νόημα στην διασφάλιση του δικαιώματος αυτού. 

Αν όλη η ανθρωπότητα πλην ενός, ήταν μιας γνώμης και μόνο ένα πρόσωπο είχε αντίθετη άποψη, η ανθρωπότητα δεν θα ήταν πιο δικαιολογημένη να φιμώσει αυτό το άτομο, από ό,τι αυτός, αν είχε τη δύναμη, θα ήταν δικαιολογημένος να φιμώσει την ανθρωπότητα. - John Stuart Mill: On Liberty